سکاها

سکاها با جوامع شهری در ارتباط بودند و در شبکه‌هایی از مبادله و تعامل فرهنگی مشارکت داشتند. حتی برخی عناصر مادی و هنری که امروزه «سکایی» نامیده می‌شوند، در میان جوامع دیگر نیز پذیرفته و بازتولید شدند. بنابراین، پیدایش یک ویژگی فرهنگی در یک جامعه لزوماً به معنای مهاجرت گسترده مردمی از سرزمینی دیگر نیست.

پارت‌ها، مانند پارس‌ها، مادها و... خود را ایرانی یا آریایی می‌دانستند و احتمالا ساسانیان نام ایران (آریان) را از اشکانیان گرفته باشند. فرضیه‌هایی درباره ریشه سکایی اشکانیان مطرح شده است، اما می‌دانیم که اقوام سکایی نیز ایرانی‌زبان بودند و تفاوت اصلی میان آنان و دیگر ایرانی‌زبانان بیشتر جنبه مذهبی و سیاسی داشت. آنچه مسلم است، با شکل‌گیری شاهنشاهی اشکانی، هویت ایرانی برجسته شد و تلاش برای احیای ایران‌گرایی و آیین زرتشتی آغاز گردید.

دین سَکایان، میتُخْت [اسطوره]، آیین، اود باور مردم سکاییگ است. سَکایان، مردمان ایرانیگِ اَنغوت [عصر] باستان بودند. این مردمان هَمْنِژاد بودند، اود اندر کُیانیگ آسیا [آسیای مرکزی]، رَوادِ سْیابونیگ-کاسپیگ [استپ‌ پونتیک-خزری]، اود اِسْکِکْرانیگ اروپا [اروپای شرقی]، میزیستَند. گِهانْشْناسی-ی [کیهان شناسی] سَکایان، آتایَنْدَه-ی [مطابق] گِهانْشْناسی-ی ۳-سوُیِ [۳ جانبه] هندیگ-ایرانیگ است.