تورج دریایی

با توجه به منابع گوناگون از جمله کتیبه‌های هخامنشی، منابع یونانی و آثار به جا مانده از ایران باستان، می‌توان گفت بسیاری از ایرانیان مزداپرست بوده اند و خود را پیروی زرتشت، پیامبر باستانی ایرانی می‌دانستند. ولی احتمالا سنت‌های آیینی آنها تفاوت‌هایی داشته است. باید مراقب بود که سنت «زرتشتی» به شکل ساسانی‌اش را به ایرانیان دوره‌های هخامنشی و اشکانی فرافکنی نکنیم.

حیرت آور است که یک متن پازند جالب تصویری از تحصیل ارائه می‌کند که درباره ایران امروزی درست است. در حقیقت خیلی از مثل‌های ذکر شده دقیقاً چیزی هستند که امروزه تجویز می شوند. در سوی دیگر فصلی از صد در نثر مطرح می‌کند که «این برای همه مشخص بوده که فرستادن بچه به مدرسه و یادگیری، هر کار و عمل نیکی که بچه انجام می‌داده، مانند این است که پدر و مادر با دست های خود انجام داده‌اند»