سپندارمذگان

این‌ها داستان عقاید نیست؛ بازگویی معناست. سپندارمذ در اینجا باورنامه‌ای آیینی نیست، چهره‌ای است که جانِ خاک را تصویر می‌کند؛ تمثیلی از زمین که می‌بیند، می‌شنود و به یاد می‌سپارد. سپندارمذ بر خاک خم می‌شود، پیشانی بر زمین می‌نهد و از خونِ به‌ناحق ریخته خشمگین می‌شود. سپندارمذ در این پندار، نام دیگرِ وجدان بیدار، حافظه جمعی و بردباری است...

آنچه در داستان آرش کمانگیر چشمگیر است کمان ویژه‌ای است که آرش با آن تیر را رها کرد. این کمان به فرمان سپندارمذ ساخته شد. آرش با آنکه که می‌دانست پس از پرتاب تیر پیکرش پاره پاره خواهد شد، بر فراز کوهی بلند رفت و به نام خدا و میهن تیر را رها کرد. بنابراین سپندارمذ، در این داستان نقشی بنیادین دارد؛ ایزدی که به یاری سرزمین ایرانیان می‌آید.

در یک پیشنهاد ارزنده سیب نماد جشن باستانی سپندارمذگان دانسته شده است. ایزد سپندارمذ در اندیشه‌های باستانی، نگهبان زمین و بانوان پارسا و همسر دوست بوده است. پژوهش‌های گوناگون نشان می‌دهد که ایرانیان باستان از گرد بودن زمین آگاه بوده‌اند؛ به گونه‌ای که در نوشته‌های باستانی ایرانیان، زمین همانند زرده در میان تخم دانسته شده است.

یکی از سویه‌های ارزشمند سپندارمذگان، نگاه ویژه به مهرورزی زن و شوهر و بهبود پیوند آنها پس از پیمان زناشویی است. زن و شوهر می‌توانند این جشن را جشن ویژه خود بدانند. به راستی «روز دلدادگان ایرانی» یکی از برداشت‌های شایسته از جشن سپندارمذگان است. برداشت‌های دیگری مانند روز زن در ایران باستان و… هم از این جشن باستانی می‌شود.

آهنگ «شعر شهناز» با ترانه‌ای عاشقانه و به بهانه جشن باستانی سپندارمذگان آماده شده است. جشن سپندارمذگان که این روزها با عنوان روز عشق ایرانی هم شناخته می‌شود، از جشن‌های باستانی با شکوه ایرانی بوده است. هر کس درباره ریشه‌های جشن‌های سپندارمذگان و ولنتاین خوانده باشد، می‌داند که اگر سپندارمذگان برتر از ولنتاین نباشد، چیزی کمتر از آن ندارد.

آهنگ «شهبانوی ایرانی» بر اساس سروده‌ای کوتاه آماده شده است که سالها پیش به یاد سپندارمذ و جشن سپندارمذگان سروده شده بود. در فرهنگ باستانی ایران، سپندارمذ ایزد نگهبان زمین و پاسدار زنان پارسا و همسر دوست است. بخش‌هایی از سروده مانند «سپنداران» و «وفادارن» اشاره به این فرهنگ باستانی دارد. همچنین در داستان نمادوارانه آرش کمانگیر هم از ایزد سپندارمذ یاد می‌شود. آنچه در این داستان چشمگیر است کمان ویژه‌ای است که آرش با آن تیر را رها کرد و این کمان به فرمان سپندارمذ ساخته شده بود. جشن تیرگان، جشنی برای پاسداشت آرش کمانگیر و ایزد تیر (ایزد باران) است؛ از این روی در این سروده به ایزدهای بارانی هم اشاره می‌شود (ن.ک: سیب، سپندارمذ، دلدادگان و جشن سپندارمذگان و پیوند سه گانه باران و تیر و آرش).

در جشن سپندارمذگان بانوان گرامی داشته می‌شدند و مردان برای بزرگداشت مقام والای زنان به آنها هدیه می‌دادند. ولی این جشن برای بانوان هم نکات ویژه‌ای دارد و به بانوان، همسردوستی و پارسایی را یادآوری می‌کند. بنابراین ما در جشن سپندامذگان شاهد یک درک متقابل هستیم؛ یعنی هم مردان باید زنان را درک کنند و هم زنان باید مردان را درک کنند که بسیار ارزنده و شایسته است.

جشن سپندارمذگان پیوسته با اسپند ماه (اسفند) است. این روز در ۵ اسپند ماه (سپندارمذ روز از سپندارمذ ماه) گاهشماری ایرانی جای دارد. روز گرامیداشت جشن سپندارمذگان بر اساس گاهشماری کنونی، برابر با ۵ اسپند است ولی اگر بخواهیم بر اساس گاهشماری یزدگردی جشن بگیریم، برابر با ۲۹ بهمن گاهشماری کنونی می‌شود. پیشنهاد ما این است که از ۲۹ بهمن تا ۵ اسپند به بهانه سپندارمذگان شاد باشیم. همانند نوروز که چند روز شاد هستیم. می‌توان هفته دلداگان ایرانی را از ۲۹ بهمن تا ۵ اسفند گرامی داشت.