سیب، سپندارمذ، دلدادگان

روز دلدادگان ایرانی، برداشتی شایسته از جشن باستانی اسپندگان یا سپندارمذگان است. در این جشن باستانی یک هم‌باوری میان زن و شوهر دیده می‌شود. مردان برای بزرگداشت جایگاه والای زنان به آنها پیشکش می‌دادند و از سوی دیگر این جشن به بانوان، همسردوستی و پارسایی را یادآوری می‌کرد (1).

ایزد سپندارمذ در اندیشه‌های باستانی، نگهبان زمین و بانوان پارسا و همسر دوست بوده است. بر اساس پاره‌ای از دیدگاه‌ها سفره هفت سین در نوروز با هفت امشاسپندان پیوند دارند و نمادی که در سفره هفت سین به داستان‌های ایزد زمین نزدیک است، هر آینه سیب است. 

پژوهش‌های گوناگون نشان می‌دهد که ایرانیان باستان از گرد بودن زمین آگاه بوده‌اند؛ به گونه‌ای که در نوشته‌های باستانی ایرانیان، زمین همانند زرده در میان تخم دانسته شده است (مینوی خرد بندهای ۸ تا ١۰ از فصل ۴۴) (2).

در یک پیشنهاد ارزنده سیب نماد جشن باستانی سپندارمذگان دانسته شده است و آنچه چشمگیر است، همانندی سیب (🍎) به نماد دلدادگی (❤️) است. هرچند نمی‌توان به صورت قطعی ادعا کرد که از دوران باستان نماد جشن سپندارمذگان، سیب بوده است.

سپندارمذ از ایزدان برگزیده آیین زرتشتی است و در میان امشاسپندان جای دارد. اگرچه در گاهان زرتشت واژه امشاسپند را نمی‌یابیم، ولی بارها از امشاسپندان و به ویژه سپندارمذ در جایگاه فروزگان و فرنام (صفات و لقب) اهورامزدا یاد شده‌است. 

هفت امشاسپندان با این نام‌ها شناخته می‌شوند:

۱- اورمزد

۲- بهمن

۳- اردیبهشت

۴- شهریور

۵- سپندارمذ

۶- خرداد

۷- اَمرداد

سپندارمذ در جهان مینوی نمودار مهر، بردباری و فروتنی اهورامزدا است و در جهان گیتایی (مادی) فرشته‌ای است که نگهبان زمین است. اَرمیتی همواره زمین را خرّم و آباد و بارور می‌سازد و هر کسی که در زمین به کشت بپردازد و کشتزاری را آباد کند، خشنودی او را فراهم ساخته است (3).

سپندارمذ را دو امشاسپند دیگر یعنی هورواتات (خرداد) و امرتات (امرداد) همراهی می‌کنند و این سه گروهی از امشاسپندان را می‌سازند که همال سه امشاسپند پیشین، یعنی وهمن (وهومن یا همان بهمن)، اشه وهیشته (اردیبهشت) و خشتره وییریه (شهریور) شمرده می‌شوند (4).

در نوشته‌های ابوریحان بیرونی درباره جشن تیرگان و در داستان آرش کمانگیر هم از ایزد سپندارمذ یاد می‌شود. آنچه در این داستان چشمگیر است کمان ویژه‌ای است که آرش با آن تیر را رها کرد. این کمان به فرمان سپندارمذ ساخته شد. 

برای دانش بیشتر نگاه کنید به:

سپندارمذ و آرش کمانگیر